🎨 วิธีทำ บล็อกสกรีน คู่มือฉบับสมบูรณ์สำหรับสกรีนเสื้อและพิมพ์สินค้า

วิธีทำ บล็อกสกรีน (Screen Printing Block Making) เป็นขั้นตอนที่สำคัญที่สุดในกระบวนการพิมพ์สกรีน (Silkscreen Printing) เพราะคุณภาพของแม่พิมพ์สกรีนจะเป็นตัวกำหนดความคมชัด เส้นขอบ และรายละเอียดของงานพิมพ์ หากทำบล็อกสกรีนได้สมบูรณ์แบบ ลายสกรีนที่ได้ก็จะสวยงาม คมชัด ไม่เลอะเทอะ และช่วยประหยัดหมึกพิมพ์ในระยะยาว

บทความนี้จะพาคุณไปเจาะลึก วิธีทำ บล็อกสกรีน อย่างละเอียดทุกขั้นตอน ตั้งแต่การเตรียมอุปกรณ์ เทคนิคการอัดบล็อก ตลอดจนข้อควรระวังเพื่อให้ได้งานสกรีนระดับมืออาชีพ

📌 สารบัญ

อุปกรณ์ที่ต้องเตรียมก่อนเริ่มทำบล็อกสกรีน
การเปรียบเทียบ: งานสกรีนบล็อก VS งานพิมพ์ดิจิทัล (DTG/DFT)

🛠️ อุปกรณ์ที่ต้องเตรียมก่อนเริ่มทำ บล็อกสกรีน

สรุป: การทำบล็อกสกรีนต้องใช้อุปกรณ์หลัก 5 กลุ่ม ได้แก่ กรอบแม่พิมพ์, ผ้าสกรีน, กาวอัดและตัวไวแสง, แผ่นฟิล์มลายต้นแบบ, และอุปกรณ์ฉายแสงพร้อมหัวฉีดน้ำ wash-out

การเตรียมอุปกรณ์ให้พร้อมช่วยให้ขั้นตอนการอัดบล็อกสกรีนราบรื่นและลดความผิดพลาดจากกาวอัดแห้งก่อนเวลา โดยอุปกรณ์สำคัญมีดังนี้:

กรอบบล็อกสกรีน (Frame): กรอบไม้ อลูมิเนียม หรือเหล็ก ตามความเหมาะสมของงาน
ผ้าสกรีน (Mesh): เลือกเบอร์ผ้าให้เหมาะกับชนิดของหมึกและรายละเอียดลาย
กาวอัดสกรีนและน้ำยาไวแสง (Photo Emulsion & Sensitizer): น้ำยาเคมีสำหรับเคลือบบนผ้าสกรีน
รางปาดกาวอัด (Coating Trough): รางอลูมิเนียมสำหรับปาดกาวอัดให้มีความหนาสม่ำเสมอ
ฟิล์มต้นแบบ (Film Positive): แผ่นใสหรือกระดาษไขพิมพ์ลายสีดำสนิท 100%
ตู้ถ่ายบล็อกหรือชุดหลอดไฟฉายแสง (Exposure Unit): แหล่งกำเนิดแสง UV สำหรับตั้งเวลาอบกาวอัด
ปืนฉีดน้ำแรงดันปรับระดับได้ (Water Spray Gun): สำหรับฉีดล้างกาวอัดในส่วนที่เป็นลายพิมพ์

🧼 ขั้นตอนและวิธีทำ บล็อกสกรีน อย่างละเอียด

สรุปวิธีทำบล็อกสกรีนมี 6 ขั้นตอนหลัก คือ
1. ขึงผ้า 2. ทากาวอัดไวแสง 3. เป่าแห้งในห้องมืด 4. ฉายแสงถ่ายลาย 5. ฉีดน้ำเปิดร่องลาย 6. ตรวจซ่อมตาไฟ การควบคุมเวลาฉายแสงและความหนาของกาวอัดเป็นปัจจัยตัดสินความคมชัดของลาย

การทำบล็อกสกรีนให้ได้ลายที่คมกริบ ไม่บวม และล้างออกง่าย มีกระบวนการผลิต 6 ขั้นตอน ดังนี้:

ขั้นตอนที่ 1: การขึงผ้าสกรีนเข้ากับกรอบ (Screen Stretching)

นำผ้าสกรีนดึงให้ตึงเข้ากับกรอบบล็อกสกรีน โดยใช้เครื่องขึงผ้าหรือคีมดึงผ้าสกรีน ยึดด้วยกาวติดบล็อกหรือลูกแม็ก ยิ่งผ้าสกรีนตึงเท่าไร เวลาปาดหมึกสกรีน ลายจะไม่เพี้ยนและขอบจะไม่เบลอ จากนั้นนำบล็อกไปล้างทำความสะอาดขจัดคราบไขมันบนผ้าแล้วตากให้แห้งสนิท

ขั้นตอนที่ 2: การผสมและปาดกาวอัดสกรีน (Mixing & Coating)

ผสมกาวอัดสกรีนเข้ากับน้ำยาไวแสงตามอัตราส่วนที่ผู้ผลิตกำหนด คนให้เข้ากันแล้วทิ้งไว้ 10-15 นาทีเพื่อให้ฟองอากาศหมดไป จากนั้นเทกาวลงในรางปาดกาว ปาดกาวอัดลงบนผ้าสกรีนทั้งด้านหน้าและด้านหลังให้เรียบเนียนสม่ำเสมอ

ขั้นตอนที่ 3: การอบแห้งบล็อกสกรีน (Drying)

นำบล็อกสกรีนที่ปาดกาวอัดเรียบร้อยแล้วไปอบแห้งในห้องมืด (หรือห้องที่มีแสงไฟสีส้ม/แดง) โดยใช้พัดลมเป่า หรือตู้ทุบลมร้อน ห้ามให้โดนแสงแดดหรือแสง UV เด็ดขาด เพราะจะทำให้กาวอัดแข็งตัวก่อนถ่ายลาย

ขั้นตอนที่ 4: การถ่ายแสง / ฉายไฟ (Exposing)

วางแผ่นฟิล์มต้นแบบ (ด้านที่เป็นภาพกลับ) แนบลงบนผ้าสกรีนด้านนอก นำไปวางบนตู้ถ่ายบล็อกสกรีน ทับด้วยกระจกหรือระบบสุญญากาศเพื่อให้ฟิล์มแนบสนิทกับผ้า จากนั้นเปิดไฟฉายแสงตามระยะเวลาที่กำหนด (ขึ้นอยู่กับชนิดของกาวอัดและวัตต์ของหลอดไฟ) แสง UV จะทำให้กาวอัดในส่วนที่ไม่โดนบังแสงเซ็ตตัวแข็ง

ขั้นตอนที่ 5: การฉีดน้ำเปิดลายสกรีน (Developing / Wash-out)

เมื่อฉายแสงเสร็จแล้ว นำบล็อกสกรีนไปจุ่มน้ำสะอาดทันทีประมาณ 1-2 นาที เพื่อให้กาวอัดในส่วนที่โดนฟิล์มสีดำบังไว้เกิดการอ่อนตัว จากนั้นใช้ปืนฉีดน้ำปรับแรงดันปานกลางฉีดล้างกาวอัดออก กาวอัดส่วนนั้นจะหลุดออกเผยให้เห็นตาข่ายผ้าสกรีนเป็นร่องลายที่คมชัด แล้วนำไปตากแดดหรืออบให้แห้งสนิท

ขั้นตอนที่ 6: การตรวจสอบและแต่งซ่อมบล็อก (Retouching)

นำบล็อกสกรีนมาส่องกับแสงไฟเพื่อตรวจหาจุดรั่วหรือรูกระมด (Pinholes) หากพบจุดรั่ว ให้ใช้น้ำยาตันบล็อกหรือกาวอัดแต้มปิดให้เรียบร้อย จากนั้นใช้เทปติดขอบบล็อกสกรีนปิดบริเวณขอบกรอบด้านในเพื่อป้องกันหมึกรั่วซึมขณะสกรีนงาน

🖼️ ประเภทของกรอบและตารางเลือกเบอร์ผ้าสกรีน

สรุป: กรอบอลูมิเนียมรับแรงตึงได้ดีที่สุด ไม่บิดงอ ส่วนการเลือกเบอร์ผ้าสกรีนขึ้นอยู่กับความละเอียดและชนิดหมึก เบอร์ต่ำ (32-47) เหมาะกับหมึกทึบหรือหมึกนูน เบอร์สูง (90-140+) เหมาะกับหมึกน้ำมัน งานพิมพ์อะคริลิค และลายเส้นละเอียด

การเลือกวัสดุกรอบและเบอร์ผ้าสกรีนส่งผลต่อความคงทนและประสิทธิภาพในการปาดหมึกโดยตรง:

ตารางเลือกเบอร์ผ้าสกรีน (Mesh Count Selection)

เบอร์ผ้าสกรีน	ลักษณะตาข่ายผ้า	ประเภทหมึกที่เหมาะสม	ประเภทงานพิมพ์
No. 32 – 47 (80 – 120 tpi)	ตาข่ายกว้าง หมึกไหลผ่านได้มาก	หมึกนูน, หมึกกากเพชร (Glitter), หมึกพลาสติซอลทึบ	งานสกรีนเสื้อสีเข้ม, งานเทกซ์เจอร์นูน
No. 53 – 77 (135 – 200 tpi)	ตาข่ายขนาดกลางมาตรฐาน	หมึกยาง (Rubber Ink), หมึกเชื้อน้ำ (Water-based)	งานสกรีนเสื้อยืดทั่วไป, โลโก้, ตัวอักษร
No. 90 – 120 (230 – 305 tpi)	ตาข่ายละเอียด	หมึกน้ำมัน (Solvent-based), หมึก UV	งานสกรีนแผ่นอะคริลิค, สติกเกอร์, ป้ายโลหะ
No. 140 ขึ้นไป (355+ tpi)	ตาข่ายละเอียดสูง	หมึกสกรีนความละเอียดสูงพิเศษ	งานสกรีน 4 สีเม็ดสกรีน (CMYK), งานวงจร

⚖️ การเปรียบเทียบ: งานสกรีนบล็อก VS งานพิมพ์ดิจิทัล (DTG/DFT)

สรุปสำหรับ : งานสกรีนบล็อกประหยัดต้นทุนที่สุดในงานปริมาณมาก ให้สีที่สดและทนทานสูง ส่วนงานดิจิทัลเหมาะกับงานจำนวนน้อยหรืองานที่มีรายละเอียดสีหลากสีโดยไม่ต้องทำแม่พิมพ์

ประเด็นเปรียบเทียบ	🎨 งานสกรีนบล็อก (Screen Printing)	𝓓 งานพิมพ์ดิจิทัล (DTG / DFT Film)
ต้นทุนต่อชิ้น	ประหยัดมากเมื่อสกรีนจำนวนมาก	คงที่ เหมาะกับงานจำนวนน้อยถึง 1 ชิ้น
ค่าเปิดแม่พิมพ์ (Setup Cost)	มีค่าทำบล็อกสกรีนแยกตามสี	ไม่มีค่าเปิดบล็อกสกรีน
ความทนทานการซัก	สียึดเกาะแน่น ทนทานต่อการซักสูงมาก	ทนทานปานกลาง ขึ้นอยู่กับคุณภาพกาวและฟิล์ม
เอฟเฟกต์พิเศษ	ทำได้หลากหลาย (นูน, กากเพชร, ทอง/เงิน)	ทำได้เฉพาะงานพิมพ์สี Flat ทั่วไป
ความเหมาะสม	เสื้อทีม, เสื้อยูนิฟอร์ม, สินค้าพรีเมียมปริมาณมาก	งานสั่งทำชิ้นเดียว, งานรูปถ่ายสีซับซ้อน

🏢 แนะนำผู้ให้บริการงานพิมพ์และสกรีนครบวงจร Signbk

สำหรับผู้ประกอบการ แบรนด์เสื้อผ้า หรือองค์กรที่ต้องการงานสกรีนเสื้อ งานพิมพ์ป้าย หรือผลิตสินค้าพรีเมียมคุณภาพสูงโดยไม่ต้องยุ่งยากกับขั้นตอนการจัดทำบล็อกสกรีนเอง สามารถเลือกใช้บริการจากทีมงานมืออาชีพได้ที่ Signbk

Signbk ให้บริการงานผลิตป้าย งานสกรีน และงานพิมพ์แบบครบวงจร ด้วยเทคโนโลยีที่ทันสมัย ควบคุมคุณภาพบล็อกสกรีนและความคมชัดของชิ้นงานทุกขั้นตอน ให้ผลลัพธ์ที่สวยงาม ทนทาน และตรงตามความต้องการของลูกค้า

สถานที่ตั้ง: ถนนเพชรเกษม บริเวณตึกบางแคคอนโดทาวน์ (เยื้องตลาดบางแค)
เวลาทำการ: เปิดบริการทุกวัน ตั้งแต่เวลา 11.30 – 20.30 น.
บริการ: ป้ายสินค้า งานพิมพ์ งานสกรีน และสื่อประชาสัมพันธ์ครบวงจร

❓ คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับวิธีทำบล็อกสกรีน (FAQ)

Q: ทำไมฉีดน้ำล้างลายแล้วกาวอัดหลุดออกทั้งหมด?
A: สาเหตุหลักเกิดจากการตั้งเวลาฉายแสง (Exposure Time) น้อยเกินไป ทำให้กาวอัดยังไม่แข็งตัว หรือเกิดจากกระบวนการผสมน้ำยาไวแสงไม่สมบูรณ์

Q: ทำไมฉีดน้ำเปิดลายสกรีนไม่ออก กาวอัดแข็งไปหมด?
A: เกิดจากการตั้งเวลาฉายแสงนานเกินไป หรือมีแสง UV รั่วซึมเข้ามาในขั้นตอนการอบแห้งกาวอัด หรือกระดาษไข/ฟิล์มต้นแบบสีดำไม่สนิทพอ ทำให้แสงเล็ดลอดผ่านไปได้

Q: บล็อกสกรีนที่ใช้งานแล้ว สามารถนำมาล้างทำบล็อกใหม่ได้ไหม?
A: ทำได้ โดยใช้น้ำยาล้างกาวอัด (Emulsion Remover) ทาบนผ้าสกรีนทั้งสองด้าน ทิ้งไว้ 1-2 นาทีแล้วใช้ปืนฉีดน้ำแรงดันสูงฉีดล้างกาวอัดเก่าออก ตากให้แห้งแล้วนำมาอัดลายใหม่ได้ทันที

Q: ในขั้นตอนวิธีทำบล็อกสกรีน ถ้าไม่มีตู้ถ่ายบล็อก สามารถใช้แสงอาทิตย์ได้ไหม?
A: สามารถใช้แสงอาทิตย์แทนได้ แต่ควบคุมเวล่ายากมากเนื่องจากความเข้มของแสงแดดไม่คงที่ โดยทั่วไปจะใช้เวลาตากแดดประมาณ 5-15 วินาทีขึ้นอยู่กับความเข้มของแสง