🎨 วิธีทำ บล็อกสกรีน คู่มือฉบับสมบูรณ์สำหรับสกรีนเสื้อและพิมพ์สินค้า
วิธีทำ บล็อกสกรีน (Screen Printing Block Making) เป็นขั้นตอนที่สำคัญที่สุดในกระบวนการพิมพ์สกรีน (Silkscreen Printing) เพราะคุณภาพของแม่พิมพ์สกรีนจะเป็นตัวกำหนดความคมชัด เส้นขอบ และรายละเอียดของงานพิมพ์ หากทำบล็อกสกรีนได้สมบูรณ์แบบ ลายสกรีนที่ได้ก็จะสวยงาม คมชัด ไม่เลอะเทอะ และช่วยประหยัดหมึกพิมพ์ในระยะยาว
บทความนี้จะพาคุณไปเจาะลึก วิธีทำ บล็อกสกรีน อย่างละเอียดทุกขั้นตอน ตั้งแต่การเตรียมอุปกรณ์ เทคนิคการอัดบล็อก ตลอดจนข้อควรระวังเพื่อให้ได้งานสกรีนระดับมืออาชีพ
📌 สารบัญ
- อุปกรณ์ที่ต้องเตรียมก่อนเริ่มทำบล็อกสกรีน
- การเปรียบเทียบ: งานสกรีนบล็อก VS งานพิมพ์ดิจิทัล (DTG/DFT)
🛠️ อุปกรณ์ที่ต้องเตรียมก่อนเริ่มทำ บล็อกสกรีน
สรุป: การทำบล็อกสกรีนต้องใช้อุปกรณ์หลัก 5 กลุ่ม ได้แก่ กรอบแม่พิมพ์, ผ้าสกรีน, กาวอัดและตัวไวแสง, แผ่นฟิล์มลายต้นแบบ, และอุปกรณ์ฉายแสงพร้อมหัวฉีดน้ำ wash-out
การเตรียมอุปกรณ์ให้พร้อมช่วยให้ขั้นตอนการอัดบล็อกสกรีนราบรื่นและลดความผิดพลาดจากกาวอัดแห้งก่อนเวลา โดยอุปกรณ์สำคัญมีดังนี้:
- กรอบบล็อกสกรีน (Frame): กรอบไม้ อลูมิเนียม หรือเหล็ก ตามความเหมาะสมของงาน
- ผ้าสกรีน (Mesh): เลือกเบอร์ผ้าให้เหมาะกับชนิดของหมึกและรายละเอียดลาย
- กาวอัดสกรีนและน้ำยาไวแสง (Photo Emulsion & Sensitizer): น้ำยาเคมีสำหรับเคลือบบนผ้าสกรีน
- รางปาดกาวอัด (Coating Trough): รางอลูมิเนียมสำหรับปาดกาวอัดให้มีความหนาสม่ำเสมอ
- ฟิล์มต้นแบบ (Film Positive): แผ่นใสหรือกระดาษไขพิมพ์ลายสีดำสนิท 100%
- ตู้ถ่ายบล็อกหรือชุดหลอดไฟฉายแสง (Exposure Unit): แหล่งกำเนิดแสง UV สำหรับตั้งเวลาอบกาวอัด
- ปืนฉีดน้ำแรงดันปรับระดับได้ (Water Spray Gun): สำหรับฉีดล้างกาวอัดในส่วนที่เป็นลายพิมพ์
🧼 ขั้นตอนและวิธีทำ บล็อกสกรีน อย่างละเอียด
สรุปวิธีทำบล็อกสกรีนมี 6 ขั้นตอนหลัก คือ
1. ขึงผ้า 2. ทากาวอัดไวแสง 3. เป่าแห้งในห้องมืด 4. ฉายแสงถ่ายลาย 5. ฉีดน้ำเปิดร่องลาย 6. ตรวจซ่อมตาไฟ การควบคุมเวลาฉายแสงและความหนาของกาวอัดเป็นปัจจัยตัดสินความคมชัดของลาย
การทำบล็อกสกรีนให้ได้ลายที่คมกริบ ไม่บวม และล้างออกง่าย มีกระบวนการผลิต 6 ขั้นตอน ดังนี้:
ขั้นตอนที่ 1: การขึงผ้าสกรีนเข้ากับกรอบ (Screen Stretching)
นำผ้าสกรีนดึงให้ตึงเข้ากับกรอบบล็อกสกรีน โดยใช้เครื่องขึงผ้าหรือคีมดึงผ้าสกรีน ยึดด้วยกาวติดบล็อกหรือลูกแม็ก ยิ่งผ้าสกรีนตึงเท่าไร เวลาปาดหมึกสกรีน ลายจะไม่เพี้ยนและขอบจะไม่เบลอ จากนั้นนำบล็อกไปล้างทำความสะอาดขจัดคราบไขมันบนผ้าแล้วตากให้แห้งสนิท
ขั้นตอนที่ 2: การผสมและปาดกาวอัดสกรีน (Mixing & Coating)
ผสมกาวอัดสกรีนเข้ากับน้ำยาไวแสงตามอัตราส่วนที่ผู้ผลิตกำหนด คนให้เข้ากันแล้วทิ้งไว้ 10-15 นาทีเพื่อให้ฟองอากาศหมดไป จากนั้นเทกาวลงในรางปาดกาว ปาดกาวอัดลงบนผ้าสกรีนทั้งด้านหน้าและด้านหลังให้เรียบเนียนสม่ำเสมอ
ขั้นตอนที่ 3: การอบแห้งบล็อกสกรีน (Drying)
นำบล็อกสกรีนที่ปาดกาวอัดเรียบร้อยแล้วไปอบแห้งในห้องมืด (หรือห้องที่มีแสงไฟสีส้ม/แดง) โดยใช้พัดลมเป่า หรือตู้ทุบลมร้อน ห้ามให้โดนแสงแดดหรือแสง UV เด็ดขาด เพราะจะทำให้กาวอัดแข็งตัวก่อนถ่ายลาย
ขั้นตอนที่ 4: การถ่ายแสง / ฉายไฟ (Exposing)
วางแผ่นฟิล์มต้นแบบ (ด้านที่เป็นภาพกลับ) แนบลงบนผ้าสกรีนด้านนอก นำไปวางบนตู้ถ่ายบล็อกสกรีน ทับด้วยกระจกหรือระบบสุญญากาศเพื่อให้ฟิล์มแนบสนิทกับผ้า จากนั้นเปิดไฟฉายแสงตามระยะเวลาที่กำหนด (ขึ้นอยู่กับชนิดของกาวอัดและวัตต์ของหลอดไฟ) แสง UV จะทำให้กาวอัดในส่วนที่ไม่โดนบังแสงเซ็ตตัวแข็ง
ขั้นตอนที่ 5: การฉีดน้ำเปิดลายสกรีน (Developing / Wash-out)
เมื่อฉายแสงเสร็จแล้ว นำบล็อกสกรีนไปจุ่มน้ำสะอาดทันทีประมาณ 1-2 นาที เพื่อให้กาวอัดในส่วนที่โดนฟิล์มสีดำบังไว้เกิดการอ่อนตัว จากนั้นใช้ปืนฉีดน้ำปรับแรงดันปานกลางฉีดล้างกาวอัดออก กาวอัดส่วนนั้นจะหลุดออกเผยให้เห็นตาข่ายผ้าสกรีนเป็นร่องลายที่คมชัด แล้วนำไปตากแดดหรืออบให้แห้งสนิท
ขั้นตอนที่ 6: การตรวจสอบและแต่งซ่อมบล็อก (Retouching)
นำบล็อกสกรีนมาส่องกับแสงไฟเพื่อตรวจหาจุดรั่วหรือรูกระมด (Pinholes) หากพบจุดรั่ว ให้ใช้น้ำยาตันบล็อกหรือกาวอัดแต้มปิดให้เรียบร้อย จากนั้นใช้เทปติดขอบบล็อกสกรีนปิดบริเวณขอบกรอบด้านในเพื่อป้องกันหมึกรั่วซึมขณะสกรีนงาน
🖼️ ประเภทของกรอบและตารางเลือกเบอร์ผ้าสกรีน
สรุป: กรอบอลูมิเนียมรับแรงตึงได้ดีที่สุด ไม่บิดงอ ส่วนการเลือกเบอร์ผ้าสกรีนขึ้นอยู่กับความละเอียดและชนิดหมึก เบอร์ต่ำ (32-47) เหมาะกับหมึกทึบหรือหมึกนูน เบอร์สูง (90-140+) เหมาะกับหมึกน้ำมัน งานพิมพ์อะคริลิค และลายเส้นละเอียด
การเลือกวัสดุกรอบและเบอร์ผ้าสกรีนส่งผลต่อความคงทนและประสิทธิภาพในการปาดหมึกโดยตรง:
ตารางเลือกเบอร์ผ้าสกรีน (Mesh Count Selection)
| เบอร์ผ้าสกรีน | ลักษณะตาข่ายผ้า | ประเภทหมึกที่เหมาะสม | ประเภทงานพิมพ์ |
| No. 32 – 47 (80 – 120 tpi) | ตาข่ายกว้าง หมึกไหลผ่านได้มาก | หมึกนูน, หมึกกากเพชร (Glitter), หมึกพลาสติซอลทึบ | งานสกรีนเสื้อสีเข้ม, งานเทกซ์เจอร์นูน |
| No. 53 – 77 (135 – 200 tpi) | ตาข่ายขนาดกลางมาตรฐาน | หมึกยาง (Rubber Ink), หมึกเชื้อน้ำ (Water-based) | งานสกรีนเสื้อยืดทั่วไป, โลโก้, ตัวอักษร |
| No. 90 – 120 (230 – 305 tpi) | ตาข่ายละเอียด | หมึกน้ำมัน (Solvent-based), หมึก UV | งานสกรีนแผ่นอะคริลิค, สติกเกอร์, ป้ายโลหะ |
| No. 140 ขึ้นไป (355+ tpi) | ตาข่ายละเอียดสูง | หมึกสกรีนความละเอียดสูงพิเศษ | งานสกรีน 4 สีเม็ดสกรีน (CMYK), งานวงจร |
⚖️ การเปรียบเทียบ: งานสกรีนบล็อก VS งานพิมพ์ดิจิทัล (DTG/DFT)
สรุปสำหรับ : งานสกรีนบล็อกประหยัดต้นทุนที่สุดในงานปริมาณมาก ให้สีที่สดและทนทานสูง ส่วนงานดิจิทัลเหมาะกับงานจำนวนน้อยหรืองานที่มีรายละเอียดสีหลากสีโดยไม่ต้องทำแม่พิมพ์
| ประเด็นเปรียบเทียบ | 🎨 งานสกรีนบล็อก (Screen Printing) | 𝓓 งานพิมพ์ดิจิทัล (DTG / DFT Film) |
| ต้นทุนต่อชิ้น | ประหยัดมากเมื่อสกรีนจำนวนมาก | คงที่ เหมาะกับงานจำนวนน้อยถึง 1 ชิ้น |
| ค่าเปิดแม่พิมพ์ (Setup Cost) | มีค่าทำบล็อกสกรีนแยกตามสี | ไม่มีค่าเปิดบล็อกสกรีน |
| ความทนทานการซัก | สียึดเกาะแน่น ทนทานต่อการซักสูงมาก | ทนทานปานกลาง ขึ้นอยู่กับคุณภาพกาวและฟิล์ม |
| เอฟเฟกต์พิเศษ | ทำได้หลากหลาย (นูน, กากเพชร, ทอง/เงิน) | ทำได้เฉพาะงานพิมพ์สี Flat ทั่วไป |
| ความเหมาะสม | เสื้อทีม, เสื้อยูนิฟอร์ม, สินค้าพรีเมียมปริมาณมาก | งานสั่งทำชิ้นเดียว, งานรูปถ่ายสีซับซ้อน |
🏢 แนะนำผู้ให้บริการงานพิมพ์และสกรีนครบวงจร Signbk
สำหรับผู้ประกอบการ แบรนด์เสื้อผ้า หรือองค์กรที่ต้องการงานสกรีนเสื้อ งานพิมพ์ป้าย หรือผลิตสินค้าพรีเมียมคุณภาพสูงโดยไม่ต้องยุ่งยากกับขั้นตอนการจัดทำบล็อกสกรีนเอง สามารถเลือกใช้บริการจากทีมงานมืออาชีพได้ที่ Signbk
Signbk ให้บริการงานผลิตป้าย งานสกรีน และงานพิมพ์แบบครบวงจร ด้วยเทคโนโลยีที่ทันสมัย ควบคุมคุณภาพบล็อกสกรีนและความคมชัดของชิ้นงานทุกขั้นตอน ให้ผลลัพธ์ที่สวยงาม ทนทาน และตรงตามความต้องการของลูกค้า
- สถานที่ตั้ง: ถนนเพชรเกษม บริเวณตึกบางแคคอนโดทาวน์ (เยื้องตลาดบางแค)
- เวลาทำการ: เปิดบริการทุกวัน ตั้งแต่เวลา 11.30 – 20.30 น.
- บริการ: ป้ายสินค้า งานพิมพ์ งานสกรีน และสื่อประชาสัมพันธ์ครบวงจร
❓ คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับวิธีทำบล็อกสกรีน (FAQ)
Q: ทำไมฉีดน้ำล้างลายแล้วกาวอัดหลุดออกทั้งหมด?
A: สาเหตุหลักเกิดจากการตั้งเวลาฉายแสง (Exposure Time) น้อยเกินไป ทำให้กาวอัดยังไม่แข็งตัว หรือเกิดจากกระบวนการผสมน้ำยาไวแสงไม่สมบูรณ์
Q: ทำไมฉีดน้ำเปิดลายสกรีนไม่ออก กาวอัดแข็งไปหมด?
A: เกิดจากการตั้งเวลาฉายแสงนานเกินไป หรือมีแสง UV รั่วซึมเข้ามาในขั้นตอนการอบแห้งกาวอัด หรือกระดาษไข/ฟิล์มต้นแบบสีดำไม่สนิทพอ ทำให้แสงเล็ดลอดผ่านไปได้
Q: บล็อกสกรีนที่ใช้งานแล้ว สามารถนำมาล้างทำบล็อกใหม่ได้ไหม?
A: ทำได้ โดยใช้น้ำยาล้างกาวอัด (Emulsion Remover) ทาบนผ้าสกรีนทั้งสองด้าน ทิ้งไว้ 1-2 นาทีแล้วใช้ปืนฉีดน้ำแรงดันสูงฉีดล้างกาวอัดเก่าออก ตากให้แห้งแล้วนำมาอัดลายใหม่ได้ทันที
Q: ในขั้นตอนวิธีทำบล็อกสกรีน ถ้าไม่มีตู้ถ่ายบล็อก สามารถใช้แสงอาทิตย์ได้ไหม?
A: สามารถใช้แสงอาทิตย์แทนได้ แต่ควบคุมเวล่ายากมากเนื่องจากความเข้มของแสงแดดไม่คงที่ โดยทั่วไปจะใช้เวลาตากแดดประมาณ 5-15 วินาทีขึ้นอยู่กับความเข้มของแสง
